چكيده:

شهرهاي  بزرگ دنيا در تلاش اند تا از تكنولوژي‏هاي اطلاعاتي و ارتباطي در  توسعه و نيز بر طرف كردن مشكلات اصلي و عمده شهري مثل انواع آلودگي‏ها، تراكم جمعيت يا نبود ارتباطات موثر بين شهروندان و موسسات دولتي استفاده كنند. مقاله حاضر تلاش مي‏كند تا رابطة بين سيستم حمل و نقل مجازي و واقعی را نشان دهد. خصوصيات شهرمجازي و به تناسب آن حمل و نقل مجازي را توضيح دهد و نيز به بررسي شكافهاي ارتباطي و دانشي، كه از عاملهاي بازدارندة ايجاد توسعه شهر مجازي در شهرهاي كلان مثل تهران است بپردازد.

كليد واژگان

شهر، حمل و نقل مجازي، فاصله، شكاف ارتباطاتي و دانشي، سياست شهري

اينترنت به سرعت به عنوان يك ابزار حياتي و ناگريز در جامعه تبديل شده است. امروزه، بيشتر مردم، اينترنت را براي مقاصد و كارهاي شخصي به كار مي‏گيرند. تكنولوژي ارتباطات و اطلاعات، دسترسي سريع به اطلاعات و مقايسه راحت و آسان به انواع مختلف توليدات را فراهم مي‏كند. و از طرفي مناطق شهري، از لحاظ تاريخي به عنوان مراكز فعال توسعه پيدا كردند كه عمدتاً بر اساس امتيازات مكاني و فيزيكي ، مثل نزديكي به منابع طبيعي و سيستم حمل و نقل بود. بين تمام عوامل، هزينه فاصله نقش اصل را در تعيين موقعيت شهر در ارتباط با ساير مناطق و اطراف و نيز ساختار دروني شهر ايفا مي‏كرد. در نتيجه جغرافيدانان و برنامه‏ريزان شهري توجه زيادي به تكنولوژي‏هايي داشته‏اند كه بتوانند هزينه فاصله و مساحت را به نحو موثرتري كم كند. هزينه‏هاي فاصله شامل انرژي،‏ زمان، پول، آلودگي هوا ، امنيت و غيره مي‏باشد. (2002 cohen, salmon) مهمترين مسئله در كلان‏شهرها، دشواري حركت جمعيت است. حركت جمعيت اعم از حركت با وسيلة نقليه و يا ازدحام جمعيت در مراكز فروش و خدمات اداري و رفاهي شهري، علت اصلي بسياري از «مسائل شهري» و يا حوادث و موانع شهري در شهرهاي بزرگ است[1][1]. با ظهور صنعت و همزمان ارتباطات (عاملي،‏ 1383)، كامپيوتر و به دنبال آن ارتباطات شبكه‏اي از طريق آرپانت و سپس شكل فراگيران ارتباط در قالب اينترنت فضاي جديدي  براي شهر بوجود آمد كه از آن تعبير به «شهر مجازي» مي‏شود.. ظهور شهرمجازي در درجه اول موجب كاهش «حركت جمعيت» در شهر واقعي مي‏شود و در درجة دوم و بعدي «فضاي همزمان» را بدون فرسايش و اصطكاك با يك هندسه موازي امكان‏پذير مي‏سازد. (عاملي، 1384)

شهر مجازي، نتيجه برنامه‏ريزي  استراتژيك شهري براي كنترل، مديريت زمان، حمل و نقل جمعيت و ارتباط  بين مشتريان (مردم) و خدمات عمومي در شهر است. هدف واقعي و اصلي آن افزايش سرعت، ذخيره انرژي،‏ امنيت، رضايت اجتماعي به نفع شهروندان، خصوصاً در شهرهاي بزرگ است. كنارهم قرار دادن «شهر واقعي» و «شهر مجازي» باعث بوجود آمدن شهر جديد و شهروند جديد خواهد بود. (عاملي 2004) شهري كه نتيجه‏ ارتباط همزمان بطور كلي و بخصوص اينترنت است. كه عاملي از آن به "شهر واقعی  مجازي" ياد مي‏كند. در خيلي از كلان‏شهرها مانند تهران، مشكلات عمده ناشي از حمل و نقل وسايل نقليه و مردم مي‏باشد. زيرا بيشتر مردم براي حل كارهاي شخصي و معمولي و اداري خود از ماشينهاي شخصي استفاده مي‏كنند و يا از طريق مراجعه شخصي و مستقيم در مراكزي كه خدمات عمومي ارائه مي‏شود، مراجعه مي‏كنند. و از طرفي به علت متمركز بودن خيلي از ارگانهاي دولتي، سازماني، امكانات، شاهد مهاجرت و رفت‏و‏آمدهاي متوالي ديگر شهروندان به تهران هستيم كه اين نيز به نوبة خود عاملي مهم است. در نتيجه ترافيك سنگين شهري در سيستم حمل و نقل و هم تراكم جمعيت در شهر مي‏شود كه صدمات رواني و فيزيكي به شهروندان مي‏رساند. فاصله نقش مهميدددرايجاد چنين مشكلات در شهرها مي‏شود.

پس با تأمل دربارة ”فاصله”، كه مضموني قطعاً كانوني، عموماً بي چون و چرا، در بيشترين روايت‏ها از دگرگوني‏ فناورانه معاصر مربوط به حذف فاصله است. اين چشم‏داشت از رسانه هاي نوين هست كه – بالاخره- محدوديتهاي ذاتي مكانهاي جغرافيايي واقعي را متحول مي‏كنند. بسياري از مفسران در صدد معنا بخشيدن به اين خواست و آرزو بر اساس تحقق پروژه آرمان شهري ديرينه‏اي براي تعالي وضعيت زندگي انساني محدودِ ما و ماندن در چارچوب اجبارهاي فضاي سه‏بعدي‏اند. ميشل سر آن را آرمان «همه كجا آبادي»[2][2] مي‏نامند. «همه مكان‏ها در هر مكان و هر مكان در همة مكانها، مركز و پيرامون»، كه با غلبه بر «استبداد فاصله»[3][3]، فناوري‏هاي مجازي نوين به امكان مي‏دهند تا در هر كجا كه ممكن باشد با ديگران ارتباط برقرار كنيم و از آن طريق انواع (فرانك وبستر و كوبين رابينز ،1999). هايديگر در اظهارنظرهاي خود دربارة نظامهاي حمل و نقل جديد و فناوري رسانه‏اي نوين، تفسيري روشن و خردمندانه دربارة آفرينش فضاي نوين به دست مي‏دهد. او مي‏گويد: «همه فاصله ها در زمان و فضا كاهش مي‏يابد. انسان بلندترين فاصله را در كوتاهترين زمان پشت سر مي‏گذارد. با نگاهي دقيق به مفهوم «فاصله» و استفاده از تكنولوژي‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي نوين، می توان بسياري از مشكلات كلان شهر تهران را حل كرد. اما دو تا عامل عمده در كلان‏شهرها بخصوص شهر تهران وجود دارد که مانع ايجاد و گسترش شهر مجازی می شود.

1-    شكاف دانشي[4][4]  شكاف ارتباطي[5][5]

برنامه‏ريزي براي سيستم‏هاي حمل و نقل (فيزيكي) واقعي از سيستم‏هاي حمل و نقل مجازي براي برنامه‏ريزان شهري شناخته شده و راحت‏ مي‏باشد. در اغلب موارد در استفاده از تكنولوژي‏هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي در شهر دچار يك نوع بدبيني و يا استفاده نابجا از اين تكنولوژي‏ها هستند. بكارگيري اين نوع تكنولوژي‏ها تحت تأثير يك نوع بي‏اعتمادي در جريان ارتباطات بين توليدكنندگان دانش و استفاده كنندگان آن قرار دارد.

بنا بر اين شكاف دانش و شكاف ارتباطي، نقش عمده‏اي در مورد بي‏اعتمادي نسبت به تأثير واقعي تکنولوژي‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي در حوزهICT  و حمل و نقل دارند.

1-1-     شكاف دانش

شكاف دانش يعني عدم اطمينان به تأثير واقعي ICI در موضوعات و مسائل شهري است و اينكه چه كساني در اين حوزه  «كارشناس» هستند؟

شكاف ارتباطي مربوط به موقعيت و شرايطي است كه در آنجا انتقال اطلاعات بين دو عامل دچار يك نوع تحريف در محتوا شده است كه اين نيز از خود فرايند انتقال ناشي مي‏شود. به نظر مي‏رسد دو عامل نقش بيشتري در شكاف ارتباطات داشته باشند.

1-2-1- عامل زباني

گروههاي مختلف در جامعه زبانها يا زبان خاصي مربوط به دانش خود را به كار مي‏گيرند كه متناسب با نيازهاي خود مي‏باشند و در خدمت بهتر آنها است. اما اغلب منجر به مشكلات ارتباطي دربافتهاي بين گروهها مي‏شود. اصطلاحات تكنيكي و فني در اغلب موارد يك نوع شكاف ارتباطي ايجاد مي‏كنند. تصميم‏گيرندگان و برنامه‏ريزان شهري در بيشتر موارد كاملاً آگاه به مفاهيم فني و زبان خاص دانش نيستند در نتيجه، مفاهيم را به شكلهاي مختلف و گاهي اوقات كاملاً متفاوت از آنچه دانشمندان يا افراد متخصص مي‏پندارند، درك مي‏كنند. در مورد ICT، اصلاحات فني و تكنيكي و تنوع تكنولوژي‏ها باعث شده، تا اين حوزه با تعداد كثيري از اصطلاحات و استعارات [6][6] استثنايي روبرو شد. استفاده از اين استعارات خود يك موضوع و مشكل ديگری‏ است.

1-2-2- تفاوتهاي فرهنگي

فرهنگ سازماني موسسات يا شاخه‏هاي علمي و آكادميك كه عوامل و فاكتورهاي فرهنگي اصلي و عمده را بوجود مي‏آورند. هر گروه تفاوت‏هايي به لحاظ ميزان تعهد اجتماعي دارند. در يك حالت ايده‏آل،‏دانشمندان و دانشگاهيان متعهد به افزايش دانش هستند و با كنجكاوي و افزايش علم تشويق و تحريك مي‏شوندو تعهدي نسبت به حل مشكلات اجتماعي ندارند. در طرف ديگر، برنامه‏ريزان تعهد اجتماعي نسبت به حل مشكلات اجتماعي و در يك حالت عمل محور فكر مي‏كنند و درك علمي هدف اصلي آنها نيست.

نمونه چنين شكافهايي را در برنامه‏ريزي شهر ديجيتال در كشور مواجه هستيم. به جاي تهران،‏كه بايستي با ايجاد شهر مجازي در كنار شهر واقعي بتوان مشكلات تهران را كم كرد، قشم به عنوان شهر ديجيتال در نظر گرفته شده است. شهري كه تعداد خودروها كم، ميزان تصادفات انگشت‏شمار و تراكم جمعيت كم و نيز شهروندان الكترونيكي كم مي‏باشد. چه نيازي به ايجاد شهر مجازي در اين شهر وجود دارد (نك،‏ روزنامه كارگزاران، پنج‏شنبه 27 مهرماه 1385).

نتيجه‏گيري

بدون شناخت و فهم منطق خاص شهر مجازي، سياست شهر مجازي با مشكلات عمده‏اي روبرو خواهد شد. فهم و منطق خاص شهر مجازي، به ما راهبر فلسفي را معرفي مي‏كند كه چه جنبه‏هايي از شهر بايد مجازي شود . اين فهم مستلزم فهم و درك شهر واقعي است. با توجه به متمركز بودن فعاليت بيشتر ارگانها و سازمانها و نيز افزايش جمعيت و تراكم آن و از سويي ديگر ايجاد فاصله بين قسمت‏هاي مختلف آن در مقايسه با ساير شهرها، ايجاد شهر مجازي در كنار شهر واقعي لازم و ضروري است.

تحرك در شهر مجازي، تحرك بدون ترافيك و تفاوتهاي ديني و قومي،‏ نژادي و جنسيتی بي‏معناست. در واقع شهر مجازي به قول عاملي (2004) كم كردن فاصله بين فرآيند توليد و مصرف كاهش فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي در دنياي واقعي است. بنابراين بايستي شكافهاي دانش و ارتباطي موجود بين برنامه‏ريزان و دانشگاهيان در جهت ساختن شهرهاي مجازي تهران برطرف شود و به نظر من، اين امر تا حدي ساده و امكان‏پذير است. علوم ارتباطات مي‏تواند به روند ساخت شهر مجازي و توسعه سياست‏هاي ارتباطي و كاهش اين شكافها و موضوعات مشكل‏آفرين كمك موثري بكند. در واقع شهر مجازي به قول عاملي (2004) كم كردن فاصله بين فرايند توليد و مصرف، كاهش فعاليت‏هاي اقتصادي و اجتماعي در دنياي واقعي و ساختن و ايجاد فعاليت‏هاي اقتصادي جانشين در دنياي مجازي است.

منابع

-Ameli,S.R.(2004)Vireal city:Solution andDestination for Developing Countries,University of Tehran,Department of Communication

-Salmon,I.,Cohen,G.(2002).Information-communications technologies and rantsport. http://www.elsevier.com/locate/telpol

-Farag,S.,schwanen,T.(2005)Shoping online/or in –storm? ..http://www.elsevier.com/locate/tra

- عاملی, سعيدرضا ." دو فضايی شدن شهر:شهر مجازی ضرورت بنيادين برای کلان شهرهای ايران"  در فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات, ش 2و3, بهار و تابستان1384صص117-154

- عاملی, سعيدرضا. "شهر مجازی بنيادها مفاهيم پيامدها" جزوه کلاسی دانشگاه تهران, گروه ارتباطات

- عاملی, سعيدرضا صنعت(1383)." همزمان ارتباطات و دو فضايی شدن فرهنگ" ديدگاه, سال اول ش1و2, صص1-24

- وبستر فرانک و رابينز, کوين(1999) ."عصر فرهنگ فناورانه:از جامعه اطلاعاتی تا زندگی مجازی" مترجم مهدی داودی,  تهران: نشر توسعه

- روزنامه کارگزاران, ش  ,141 پنج شنبه 27 مهر ماه 1385.

[7][1] Simultaneous communication industry

[8][2] pantopianideal

[9][3] Tyrrany of distance

[10][4] The knowledge gap

[11][5] The communi c ation gap

[12][6] metaphors

The Internet has rapidly become an indispensable tool in society.Nowadays, many people use the internet daily for work or private purpose. ICT provide quick access to information and easy comparison of many different types of product. Urban areas have also historically evolved as activity centres which were initially based on physical locational advantages, such as proximity to natural resources or transportation. Among other factors, the costs of distance played a major role in determining a city's position vis-á-vis its surroundings as well as its internal structure. Consequently, geographers and planners have paid much attention to technologies which affect the costs of traversing distance. The costs of distance include energy, time and money, as well as externalities, such as air pollution and noise. Virtual city is result of strategic city planning for controlling and managing 'time' 'transformation of population' and inter-communication between customers and public services in the city. The actual target is increasing the 'speed, energy saving, security and social satisfaction' for the advantage of citizens; in particular in the mega city. The characteristics of virtual systems are the ability to conduct synchronic and a-synchronic communications, the ability to convey different types of information, has implications for the interactions between the customers and public services. Planning of physical (real) transportation systems are better known than virtual transportation systems to decision-makers. Most decision-makers often abuse, misuse or ignore information, along with legitimate utilization of information. The use of information is influenced by the degree of uncertainty in the available knowledge and by the communication flows between knowledge producers and users. So, knowledge gap and communication gap seem to play a major role in explaining policy-making in the areas of ICT and transportation. The knowledge gap, namely the uncertainty about the actual impacts of ICT on urban issues.The communication gap relates to situations where the transmission of information between two agents involves a distortion of the content, due to problems stemming from the transmission process itself. Two factors seem to explain much of the communication gap: Language and culture differences.Different groups in society adopt languages or Jargon which best serve their needs, but will often result in communication problems in inter-groups context. Technical terms often create a communications gap. Decision-makers are not always sufficiently knowledgeable in the technical concepts and jargon. Consequently, they may perceive a concept in very different ways from the meaning intended by the scientist or the professional. In the case of ICT, the technical terms and variety of technologies are still not widely adopted. The ICT arena is blessed with an exceptional amount of metaphors. The use of metaphors is another problematic issue.The organizational culture of institutions or academic disciplines provides further explanation for the disparity between scientists (professionals) and policy-makers. Perhaps the most evident underlying cultural factor is the fact that academics are educated to take a skeptical perspective on knowledge, where as policy-makers are educated to think in an action-oriented mode. Another related cultural factor is the degree of social commitment that each part carries. In an ideal world, scientists are committed to increasing knowledge and are motivated by curiosity, and not by a commitment to solve social commitment.Decision – makers, on the other hard, have a social commitment to solve social problems, and scientific understanding is not their prime objective.One important conclusion with regard to the implication of this paper, is the desirability of educating professional and decision-makers in communication. To my view, this sounds simple. ICT is relatively young field, the need to develop so, Communication Social Science can help and develop communication policy and reduce these gaps and problematic issues.

Ameli, S.R. (2004) Vireal city: Solution and Destination for Developing Countries, University of Tehran-Department of Communications.